Controle door de overheid en externe controle-instanties.
Het Belgisch beleid voor loterijen en kansspelen bestaat grosso modo uit twee pijlers: de profit sector onder de controle van de Kansspelcommissie en de non profit sector, zijnde in overwegende orde, de Nationale Loterij, onder de rechtstreekse controle van de Regering.
De Kansspelcommissie is in principe belast met het toezicht op de kansspeloperatoren, dit zijn private ondernemingen welke winst nastreven. Hun activiteiten zijn geen wettelijke opdrachten van openbare dienst, zoals de activiteiten van de Nationale Loterij. De Kansspelcommissie ressorteert onder de bevoegdheid van de Minister van Justitie.
De Nationale Loterij valt daarentegen onder de rechtstreekse controle van de regering (via de Ministers van Financiën en Begroting) die op haar beurt gecontroleerd wordt door het parlement. Zo brengt de Minister van Financiën jaarlijks verslag uit bij het parlement over de werking van de Nationale Loterij. Alle spelreglementen worden goedgekeurd door de Minister van Financiën en vastgelegd bij koninklijk besluit. Op die manier beslist de Minister van Financiën of nieuwe spelen kunnen worden aangeboden en onder welke voorwaarden.
Maar ook wat betreft de dagdagelijkse organisatie van de spelen is de Nationale Loterij strikt gebonden aan de voorschriften van een vijfjaarlijks beheerscontract met de Belgische Staat dat jaarlijks wordt geëvalueerd. De Nationale Loterij moet bovendien elk jaar een ondernemingsplan voorleggen aan de Minister van Financiën.
De controle door de Minister van Financiën wordt uitgeoefend via een regeringscommissaris die alle vergaderingen van de bestuursorganen van de Nationale Loterij kan bijwonen. Beslissingen met een budgettaire of financiële weerslag worden bijkomend gecontroleerd door de Minister van Begroting die eveneens een regeringscommissaris aanduidt.
Daarnaast wordt toezicht uitgeoefend door een college van commissarissen bestaande uit twee bedrijfsrevisoren en een vertegenwoordiger van het Rekenhof.
Het beheerscontract van 30 juli 2010 voorziet daarenboven dat op het vlak van kwaliteit en veiligheid, maar ook op het vlak van ‘verantwoord spel’ internationale normen moeten worden gerespecteerd. De naleving van die normen wordt gecontroleerd door externe auditbureaus en door het Comité Verantwoord Spel dat samengesteld is uit evenveel interne als externe experten op het vlak van verantwoord spel.
De Nationale Loterij is tot slot ook gebonden door een code voor ethische en verantwoorde reclame die goedgekeurd werd door de Raad voor de Reclame v.z.w., waardoor de Jury voor Ethische praktijken in de Reclame (JEP) kan toezien op de correcte toepassing ervan.
Niettegenstaande de Kansspelcommissie niet bevoegd is om de Nationale Loterij te controleren wat betreft loterijspelen, kan de Kansspelcommissie de Nationale Loterij wel controleren wat betreft de naleving van de Koninklijke besluiten die de kansspelen en weddenschappen reglementeren die de Nationale Loterij aanbiedt.